Je denkt dat je zzp’er bent. Maar de Belastingdienst kijkt niet naar wat er in je contract staat, die kijkt naar hoe je werkt. En sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid, na jaren waarin dat stillag.
Schijnzelfstandigheid betekent dat je wordt ingehuurd als zelfstandige, terwijl het in de praktijk gewoon loondienst is. Dat overkomt genoeg vakmensen in de bouw en techniek zonder dat ze het doorhebben. Niet omdat ze iets stiekems doen, maar omdat hun manier van werken toevallig precies past bij het plaatje van een werknemer.
In dit stuk lees je de 5 fouten die daar meestal de oorzaak van zijn, wat het je kan kosten als het misgaat, en wat je in plaats daarvan doet.
De fouten op een rij
1. Je werkt al maanden voor maar één opdrachtgever
2. Je laat je opdrachtgever bepalen hoe en wanneer je werkt
3. Je kunt je niet laten vervangen
4. Je loopt geen enkel ondernemersrisico
5. Je hebt nooit iets op papier gezet
Fout 1: je werkt al maanden voor maar één opdrachtgever
Je hebt een goede klik met een opdrachtgever, het werk bevalt, en voor je het weet zit je er alweer acht maanden fulltime. Prima voor de sfeer, slecht voor je status als zelfstandige.
Een van de dingen waar de Belastingdienst naar kijkt is je ondernemersgedrag: heb je meerdere opdrachtgevers, ben je ergens bekend als zelfstandige, acquireer je actief? Werk je structureel voor één partij, dan lijkt dat al snel op een dienstverband met een andere naam erop.
Wat je in plaats daarvan doet:
Houd naast je hoofdopdracht altijd iets anders lopen, ook al is het klein. Een kortere klus, een vaste dag ergens anders, een terugkerende opdrachtgever.
Fout 2: je laat je opdrachtgever bepalen hoe en wanneer je werkt
Moet je om 7 uur op de bouw staan omdat de opdrachtgever dat zo wil, werk je exact de uren die hij aangeeft, en krijg je aanwijzingen over hoe je een klus precies moet aanpakken? Dan ben je niet je eigen baas. Dat is precies het verschil tussen aansturing en samenwerking, en het is een van de zwaarst wegende criteria in de beoordeling.
Wat je in plaats daarvan doet:
Spreek resultaten af, geen werkwijze. Jij bepaalt hoe je een klus uitvoert en binnen welke bandbreedte je werkt, de opdrachtgever bepaalt wat er opgeleverd moet worden. Leg dat ook zo vast, niet als “u werkt van 7 tot 16 uur”, maar als een opleverdatum.
Fout 3: je kunt je niet laten vervangen
Stel dat je ziek wordt. Kun je iemand anders sturen om de klus af te maken, of moet de opdrachtgever dan persoonlijk op jou wachten? Verplichte persoonlijke uitvoering is een van de kernkenmerken van loondienst. Een echte zelfstandige levert een resultaat, niet zichzelf.
Wat je in plaats daarvan doet:
Bouw een netwerk van vakgenoten op die je kunt inschakelen bij ziekte of drukte, en leg vast dat vervanging mogelijk is. Je hoeft er zelden gebruik van te maken, maar de mogelijkheid moet er zijn.
Fout 4: je loopt geen enkel ondernemersrisico
Een vast bedrag per uur, ongeacht hoe de klus loopt. Geen kosten als een opdrachtgever wegvalt. Nooit onderhandeld over je tarief. Dat is niet ondernemen, dat is werken met een andere titel op je factuur. Commercieel risico is precies het punt waarop de Belastingdienst zzp’ers en werknemers uit elkaar houdt.
Wat je in plaats daarvan doet:
Laat zien dat je risico draagt zoals een ondernemer dat doet. Regel je eigen aansprakelijkheidsverzekering, onderhandel actief over je tarief per opdracht in plaats van een vast uurloon te accepteren, en investeer in dingen die jouw bedrijf groter maken, zoals een certificering of opleiding. Dat is niet alleen goed voor je tarief, het is ook het bewijs dat je een bedrijf runt en geen baan met een omweg hebt.
Fout 5: je hebt nooit iets op papier gezet
Mondelinge afspraken lijken sneller, tot het misgaat. Zonder schriftelijke overeenkomst is er niets om op terug te vallen als de Belastingdienst vraagt hoe de samenwerking eruitziet, en dat werkt in jouw nadeel, niet in dat van je opdrachtgever.
Wat je in plaats daarvan doet:
Leg elke opdracht vast, ook de korte. Wat lever je op, tegen welk tarief, wie loopt welk risico, en hoe zit het met vervanging.
Wie draait er eigenlijk voor op als het toch misgaat?
Twee verschillende dingen, en het is goed om ze uit elkaar te houden. De naheffing loonbelasting en premies gaat in de eerste plaats naar je opdrachtgever, niet naar jou. De Belastingdienst behandelt die als de partij die de correctieverplichting draagt. Sommige opdrachtgevers proberen dat risico via een vrijwaringsclausule in het contract (deels) bij de zzp’er neer te leggen, maar een volledige afwenteling van alle risico naar jou is niet toegestaan.
Voor jou als zzp’er zit de pijn ergens anders: als de Belastingdienst achteraf vaststelt dat je eigenlijk in loondienst werkte, kun je fiscale ondernemersvoordelen kwijtraken die je al hebt genoten, zoals de zelfstandigenaftrek. En andersom werkt het ook niet in jouw voordeel: rechten die bij een echt dienstverband horen, zoals ontslagbescherming of doorbetaling bij ziekte, kun je met terugwerkende kracht meestal niet alsnog claimen.
Kortom: Het financiële risico van de naheffing zelf ligt vooral bij je opdrachtgever, maar jij bent degene die achteraf voordelen kan mislopen zonder er iets voor terug te krijgen. Dat is precies waarom het de moeite waard is om dit vooraf goed te regelen, in plaats van achteraf uit te zoeken wie waarvoor opdraait.
Checklist: maak jij deze fouten?
- Werk ik nu voor meer dan één opdrachtgever?
- Bepaal ik zelf hoe en wanneer ik mijn werk uitvoer?
- Kan ik mezelf laten vervangen als het nodig is?
- Draag ik zichtbaar financieel risico als ondernemer (verzekering, onderhandeld tarief, investeringen)?
- Staat elke opdracht die ik doe ergens op papier?
Kruis je een van deze vragen niet aan? Dan is dat geen ramp, maar wel een seintje om je manier van werken bij te stellen.
Schijnzelfstandigheid ontstaat zelden expres. Het sluipt erin doordat één goede opdrachtgever al je tijd opslokt, of doordat een mondelinge afspraak nooit is opgeschreven.
Een goed contract lost dit niet vanzelf op, want de praktijk telt zwaarder dan het papier. Maar het is wel het bewijs van de afspraken die je hebt gemaakt, en dat scheelt als je ooit moet aantonen hoe de samenwerking daadwerkelijk in elkaar zat. Bij Aanpakkers zorgen we voor contracten die aansluiten bij de geldende regels én voor de begeleiding om je manier van werken daarop af te stemmen. Benieuwd hoe dat in de praktijk werkt? Lees meer op onze pagina over schijnzelfstandigheid.
Neem contact op
Heb je meer vragen over dit onderwerp en wil je direct schakelen? We helpen je graag verder.
Esmee Huijskes
Contactpersoon bij Aanpakkers
Of mail direct naar: info@aanpakkers.nl